Doodeng of doodgewoon?

Elke dag sterven wereldwijd ongeveer 155.000 mensen. De dood is onontkoombaar, onvermijdelijk. Een dagelijks onderdeel van ons bestaan. De tentoonstelling De Dood Leeft - vanaf 3 november 2011 in het Tropenmuseum - laat zien hoe nabestaanden wereldwijd met de dood om gaan. Diverse opvattingen over de dood, het afscheid nemen, rouwen en herdenken worden belicht aan de hand van persoonlijke verhalen, films, objecten en hedendaagse kunst. Bij de tentoonstelling verschijnt een magazine met bijdragen van onder meer Stine Jensen, Frank Starik, Hafid Bouazza en Frénk van der Linden.

‘Wij kennen het leven niet, hoe kunnen wij de dood dan begrijpen?’ - Chinese wijsgeer Confucius (vijf eeuwen voor Christus)
Hoe mensen omgaan met het overlijden van een dierbare of de eigen naderende dood is afhankelijk van levensbeschouwing, religie, status en persoonlijke ervaringen. Sommige mensen leven in vrede met het onvermijdelijke einde, voor anderen is het nadenken of spreken over de dood beangstigend en moeilijk.

Culturele tradities en hedendaagse kunst

De Dood Leeft laat zien hoe nabestaanden wereldwijd met de dood omgaan. Hoe rouwen en herdenken ze: ingehouden of openlijk, sober of uitbundig, privé of massaal? In de tentoonstelling komen allerlei manieren van afscheid nemen, rouwen en herdenken aan bod. Deze zeggen veel over de manier mensen kijken naar de dood, het leven en het hiernamaals. In Nederland is de sobere en seculiere uitvaartcultuur de laatste decennia aan het veranderen. Er bestaat een groeiende behoefte aan zingeving en een persoonlijker afscheid.
Naast objecten, persoonlijke verhalen en films biedt De Dood Leeft recente werken van internationale kunstenaars als Marina Abramovic, Yang Jiechang, Jan Fabre, Carlos Amorales en Krien Clevis, die verwijzen naar verschillende culturele tradities rond de dood.

Fasen van rouw

In de tentoonstelling doorlopen bezoekers de verschillende fasen die nabestaanden doormaken: afscheid nemen, rouwen, herdenken en – in sommige gevallen – contact zoeken met de overledene. Balinezen houden bijvoorbeeld een feestelijke optocht voor de dode en mogen geen verdriet tonen, omdat de ziel zich anders niet kan losmaken om opnieuw geboren te worden. Tibetaanse ‘bottenbrekers’ snijden het lichaam van de overledene in stukken en voeren het aan gieren, als daad van vrijgevigheid van de dode. Op het eiland Marken dragen oudere vrouwen zwart-witte rouwkleding met kleurige accenten naar een begrafenis. Mexicanen vieren Allerzielen met skeletten en doodshoofden van suikergoed. Chinezen verbranden jaarlijks papieren cadeaus voor hun voorouders tijdens het Qingming-festival.
Bezoekers kunnen zich spiegelen aan de ervaringen van anderen en bij zichzelf nagaan hoe zij zelf afscheid nemen, rouwen en herdenken.

Magazine

In het glossy magazine De Dood Leeft worden thema’s uit de tentoonstelling verder uitgewerkt in interviews, verhalen, columns en fotoreportages. Met bijdragen van onder meer Frank Starik, Stine Jensen, Frénk van der Linden, Hafid Bouazza, Bert Keizer en Bettine Vriesekoop.

Afterlife in Museum Tot Zover

Tegelijkertijd met De Dood Leeft is in Nederlands Uitvaart Museum Tot Zover de tentoonstelling Afterlife - kunst over de eindbestemming te zien. Afterlife is ontwikkeld i.s.m. SKOR | Stichting Kunst en Openbare Ruimte en begraafplaats en crematorium De Nieuwe Ooster. Rond beide tentoonstellingen worden diverse activiteiten georganiseerd. Meer informatie: www.totzover.nl en www.tropenmuseum.nl

Over het Tropenmuseum

Het Tropenmuseum presenteert, onderzoekt en bevordert de kennis van en wisselwerking tussen culturen. Het biedt beleving en ervaring voor een breed en divers publiek, waarbij alle museale middelen worden ingezet: tentoonstellingen, collecties en deskundigheid, publicaties, het historische gebouw, educatieve en andere activiteiten. Het museum van het Koninklijk Instituut voor de Tropen is internationaal actief in het kader van cultuur en ontwikkeling.

Het Tropenmuseum wordt gesteund door de BankGiro Loterij.

Openingstijden

Dinsdag t/m zondag en feestdagen: 10.00 - 17.00 uur
Tijdens feestdagen en schoolvakanties - behalve de zomervakantie - is het museum ook op maandag open: 10.00 - 17.00 uur
Het Tropenmuseum is gesloten op 1 januari, 30 april, 5 mei en 25 december. Op 24 en 31 december is het museum open tot 15.00 uur.

Tropenmuseum
Linnaeusstraat 2
Amsterdam
020 568 8200
tropenmuseum@kit.nl
www.tropenmuseum.nl

Noot voor de redactie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het Tropenmuseum, Nanja Ruiter, tel. 020-568 8418 of per e-mail: n.ruiter@kit.nl.

Persfoto's

De Dood Leeft

Foto Reporters – Fresh Images AP Photo - Hussein Malla

Download JPG (0.45 MB)

Kop van een vorstelijke verbrandingsstier, Bali, 20e eeuw

Dit is de verbrandingstier, gemaakt voor de Balinese vorst Cokorda Gede Agung Sukawati, die in 1979 werd gecremeerd. Het lichaam wordt in de stier, (lembu) gelegd om te verbranden. De asresten worden later naar zee gebracht, zodat het water de ziel kan losmaken voor wedergeboorte.

Download JPG (0.84 MB)

Skull, Keverschildjes, kunststof, vogel. 2010. Jan Fabre (1958)

De cyclus van ‘geboorte – leven – dood – wedergeboorte’ staat centraal in het werk van Jan Fabre. In Skull brengt hij op verrassende wijze symbolen over leven en dood uit verschillende culturen samen. Fabre bedekte schedels met keverschildjes. In de Oude Egyptische cultus van de zonnegod was de kever, de scarabee, het symbool van de onsterfelijkheid door hun mysterieuze voortplanting. Schedels zijn in de westerse kunst al eeuwenlang symbolen van de vergankelijkheid van het aardse bestaan en het menselijk lichaam.

Download JPG (2.39 MB)

Kastje met skeletten voor Allerzielen, Mexico. Eind 20ste eeuw.

Op 2 november, Allerzielen, herdenken katholieken jaarlijks hun doden. In Mexico is dit een nationale feestdag, en spotten mensen met de dood door skeletten op allerlei komische manieren ‘tot leven’ te brengen.

Download JPG (3.36 MB)

Herinneringsaltaar, Hejleh, Metaal, gips, glas en mixed media. 2005, Monir Farmanfarmaian (1923)

In Iraanse steden zijn op straat soms tijdelijke herinneringsmonumenten te zien die de dood van een jonge man publiekelijk aankondigen. Dit kunstwerk is geïnspireerd op deze monumenten. Farmanfarmaian herinnert hiermee, haar man, Abol Farmanfarmaian en andere Iraanse wetenschappers en kunstenaars. Zoals Dr. Sabar Mirza Farman Farmaian, de oud-minister van gezondheid, Forouqh Farrokhzad, dichteres en feministe en Sohrab Sepehri, dichter en schilder.

Download JPG (2.07 MB)

Asverstrooiing in zee, Bali, 20e eeuw

Een crematie verbrandt het nutteloos geworden lichaam. Hierna verzamelen naasten de asresten om deze naar zee te brengen. De zee wast de resten schoon en zo kan de zuivere ziel in een volgende leven worden wedergeboren.

Download JPG (0.33 MB)

Mausoleum van Bibi Jawindi in Uch Sharif, Pakistan, 15e eeuw

Bibi Jawindi, was een heel vrome vrouw; haar tombe is een van de meest belangrijke en fraaiste tombes in Uch.
Fotograaf: Ben Meulenbeld

Download JPG (0.89 MB)

'Het Stoeltje in de Hemel', vormgever-fotograaf Andreas Verheijen

Naar Engels voorbeeld, maakt Andreas Verheijen installaties met bloemen.

Download JPG (0.65 MB)

Voorouderbeeld met schedel, Cendrawasih baai, Papua, Indonesië, 19e eeuw

Met dit voorouderbeeld, korwar, konden de Papua contact leggen met hun voorouders in geval van een crisis of probleem. Het beeld werd speciaal verzorgd voordat een ‘priester’ het raadpleegde. Als hij geen goede raad terugkreeg, oordeelde de familie dat het beeld niet meer werkte en werd het niet langer gebruikt.

Download JPG (3.18 MB)

Yang Jiechang, Underground Flowers (1989-2009)

Download JPG (3.72 MB)

2011