Berbers voor Beginners

Het ‘andere Marokko’ gepresenteerd in brochure en tentoonstelling

Het Tropenmuseum biedt kenner en leek de kans meer te weten te komen over de Berbers; de oorspronkelijke bewoners van Noord-Afrika. Hoewel bijna 80% van de Marokkanen in Nederland Berbers is, is bijna niemand bekend met hun rijke historie en cultuur. Het Tropenmuseum heeft uitvoerig onderzoek gedaan naar de in het museum aanwezige collectie Berbervoorwerpen. Dit resulteerde in een herinrichting van de vaste tentoonstelling over West-Azië & Noord-Afrika èn in het verschijnen van de bijbehorende brochure ‘Berbers voor beginners – het andere Marokko in het Tropenmuseum’.

Beeldtaal van de Berbers

Geen bloemmotieven of krullende Arabische inscripties op de Berbervoorwerpen, maar abstracte vormen, veelal ontleend aan de directe leefomgeving. De cultuur en kunst van de Berbers onderscheiden zich compleet van voorwerpen die meestal als ‘typisch Marokkaans’ worden beschouwd. Gebruikte motieven zijn bijvoorbeeld ontleend aan gebouwen, dieren of gebruiksvoorwerpen. Ze worden ook gebruikt als tatoeages, en hebben dan vaak een magische betekenis. Soms dragen de Berbervoorwerpen inscripties in het Tamazight: de eeuwenoude taal van de Berbers die door veel Marokkanen in Nederland als moedertaal wordt gesproken. Deze taal is nauwelijks verwant met het Arabisch en kent een geheel eigen alfabet: het Tifinagh. De karakters uit het Tifinagh zijn in veel van de Berbervoorwerpen van het Tropenmuseum te herkennen.

De collectie

Het Tropenmuseum herbergt sinds jaar en dag een belangrijke verzameling niet-westerse voorwerpen. Lange tijd was over de Marokkaanse voorwerpen niet veel meer bekend dan hun herkomstland. Recent onderzoek heeft ondermeer geresulteerd in een verdeling tussen voorwerpen uit de Berber-, Joodse of Arabische cultuur. Gebleken is dat van de circa 2000 uit Marokko afkomstige voorwerpen, ongeveer 30 % Berbers is. De collectie geeft een goed beeld van het dagelijks leven in de dorpsgemeenschappen in de Berbergebieden van Marokko. Het laat een cultuur in transitie zien, met processen van verstedelijking en modernisatie. De objecten dateren grotendeels uit de eerste helft van de 20ste eeuw. Veel van wat het Tropenmuseum heeft verzameld, is afkomstig van inmiddels verloren tradities. De collectie richt zich vooral op de zuidelijke regio’s van het Atlasgebergte terwijl de meeste Nederlandse Marokkanen uit Noord-Marokko komen. Sinds de jaren 1980 verzamelt het museum ook specifiek in het Noorden, met name in het Rifgebied. Naast gebruiksvoorwerpen, kleding en sieraden heeft het museum ook kunstwerken van zowel Nederlandse als Marokkaanse kunstenaars in de collectie.

---